Wat houdt je mond en tandvlees echt gezond?

Tandplak, de bacteriefilm die zich elke dag op je tanden vormt, is de hoofdoorzaak van tandvleesontsteking en tandvleesziekte. Dat staat robuust vast. Dagelijks poetsen om die plak mechanisch te verwijderen is dan ook de absolute basis van een goede mondgezondheid.

Alleen tandenborstelen bereikt de ruimtes tussen tanden niet. Ragers (kleine interdentale borsteltjes) lijken daarvoor het meest effectief: ze verminderen zowel tandplak als tandvleesontsteking meer dan flossen doet. Flossen helpt ook, maar het verschil met alleen poetsen is klein en het bewijs is laag van zekerheid. Mondspoelende apparaten vallen tegen: een klein effect op tandvleesontsteking na een maand verdween daarna, en op tandplak werd geen voordeel gevonden ten opzichte van alleen poetsen. De praktische conclusie: ragers zijn je beste aanvulling op de tandenborstel, flossen een acceptabel alternatief, en een mondspoeler is geen vervanging voor mechanisch reinigen.

Heb je diabetes type 2, dan is tandvleeszorg extra belangrijk. Ongecontroleerde bloedsuiker vergroot het risico op ernstige tandvleesziekte, en omgekeerd kan een flinke tandvleesontsteking je bloedsuiker moeilijker te sturen maken. Laten behandelen loont: professionele reiniging door de tandarts verlaagde het gemiddelde bloedsuikerpeil (HbA1c) met gemiddeld 0,43 procentpunt na drie tot vier maanden. Dat is een klinisch betekenisvol effect, vergelijkbaar met wat sommige medicijnaanpassingen opleveren. Toch weet lang niet iedereen met diabetes dat deze wisselwerking bestaat; als jouw arts of diabetesverpleegkundige er niet over begint, is het de moeite waard om het zelf aan te kaarten.

Bij ouderen in verpleeghuizen is de mondgezondheid vaak schrijnend slecht: meer dan de helft heeft tandsteen, zo'n 30% heeft matige tot ernstige tandvleesziekte en tot 40% heeft problemen met een prothese. Dat hangt samen met cognitieve achteruitgang en verminderde zelfredzaamheid, en raakt op zijn beurt voeding en levenskwaliteit. Hier is actieve hulp van verzorgenden en tandheelkundige professionals onmisbaar.

Tot slot: mastiekgom, een hars die soms als mondgezondheidssupplement wordt aangeprezen, liet in lab- en kleine klinische studies antibacteriële effecten zien. Maar er zijn nauwelijks studies bij mensen, en de resultaten zijn nog niet betrouwbaar genoeg om op te vertrouwen. Bewezen werkt het niet.