Wat is Lp(a) en kan ik er iets aan doen?

Lp(a) is een vetdeeltje in je bloed, vergelijkbaar met LDL-cholesterol maar met een extra eiwit eraan vast. Het verhoogt je risico op hart- en vaatziekten én op verkalking van de aortaklep. Uit grote studies bij honderdduizenden mensen weten we dat dit verband oorzakelijk is: een hoog Lp(a) veroorzaakt echt schade. Vrouwen met de hoogste waarden hadden na dertig jaar 33% meer kans op een ernstige hart- of vaatgebeurtenis dan vrouwen met de laagste.

Lp(a) is ook gevaarlijk als je LDL al laag is. Zelfs bij een goed gecontroleerd LDL vergroot een hoog Lp(a) je risico nog steeds. Dat komt doordat 70 tot meer dan 90% van je Lp(a)-gehalte genetisch vastligt. Leefstijl en voeding veranderen er nauwelijks iets aan. Ongeveer één op de vijf mensen wereldwijd heeft een verhoogde waarde. Mensen met Afrikaanse afkomst hebben gemiddeld de hoogste waarden; vrouwen na de overgang liggen gemiddeld 17% hoger dan mannen.

Wat kun je eraan doen? Helaas weinig via leefstijl. Statines, de meest gebruikte cholesterolverlagers, helpen niet tegen Lp(a). Nieuwere cholesterolverlagers die je injecteert, de zogeheten PCSK9-remmers, verlagen Lp(a) met gemiddeld zo'n 27%. Dat is meetbaar maar bescheiden. Of die verlaging ook écht minder hart- en vaatproblemen oplevert, is nog onzeker; het resultaat was in studies statistisch niet significant.

Bij een extreem hoog Lp(a) én aanhoudende hart- en vaatziekten ondanks alle medicijnen, bestaat bloedwassing als optie. Die verwijdert Lp(a) mechanisch, maar de onderbouwing is beperkt. Veelbelovender zijn nieuwe RNA-gebaseerde middelen, zoals pelacarsen en olpasiran. Die verlagen Lp(a) met 65 tot 98% in studies bij mensen, maar ze zijn nog niet goedgekeurd. De grote studies die moeten aantonen of dat ook echt minder hartaanvallen en beroertes geeft, lopen nog.

Praktisch advies uit meerdere richtlijnen: laat Lp(a) minstens één keer meten, zeker bij een verhoogd hart- en vaatrisico, een belaste familiegeschiedenis of erfelijk verhoogd cholesterol. Omdat de waarde zo sterk genetisch bepaald is, verandert die nauwelijks in de loop van je leven. Één meting volstaat dus in principe. Er zijn ook voorlopige aanwijzingen dat een zeer láág Lp(a) mogelijk samenhangt met een iets hoger diabetesrisico, maar dit is onzeker en vraagt verder onderzoek.