Wat kan ik zelf doen om mijn kans op kanker te verlagen?
Door niet te roken, alcohol te beperken, een gezond gewicht aan te houden en genoeg te bewegen, verlaag je je kans op meerdere veelvoorkomende kankersoorten aantoonbaar, ook als kanker in je familie voorkomt.
Uit een groot cohortonderzoek onder bijna 196.000 mensen blijkt: wie de leefstijlaanbevelingen van het World Cancer Research Fund beter opvolgt, heeft per stap in die score 11% minder kans op kanker. Dat gold voor 8 van de 13 onderzochte kankersoorten1. Belangrijk: bij mensen met een hoge erfelijke aanleg was de absolute risicoverlaging nog groter dan bij mensen met een laag genetisch risico. Erfelijkheid is dus géén reden om niets te doen.
De twee krachtigste stappen zijn stoppen met roken en alcohol sterk beperken of helemaal laten staan. Roken vergroot het risico op meerdere kankersoorten. Bij vrouwen maakt het ook een HPV-infectie hardnekkiger, wat de kans op baarmoederhalskanker vergroot. Alcoholgebruik wordt in meerdere reviews consistent als risicoverhogend aangewezen2,3. Beide factoren staan bovenaan iedere preventielijst.
Een gezond gewicht is de derde grote hefboom. Overgewicht vergroot via hormoonverstoringen en lichte chronische ontsteking het risico op borst-, darm- en prostaatkanker. Een voeding met veel volkoren granen, groenten, fruit en peulvruchten, en weinig rood vlees, bewerkte producten en suikerhoudende dranken, hangt samen met een lager risico4,5. Het bewijs voor voeding apart is associationeel, maar past consistent in hetzelfde beeld.
Regelmatig bewegen verlaagt het risico op kanker en kan de progressie van bestaande kanker afremmen, via een betere stofwisseling en afweerreacties6. De precieze omvang van het effect verschilt per studie, maar de richting is consequent positief.
Twee maatregelen verdienen een kanttekening. Het mediterraan dieet wordt als beschermend voor eierstokkanker genoemd, maar dat bewijs is beperkt en komt uit één review. Vitamine D-suppletie is ook geopperd, maar concrete doseringen of garanties ontbreken7. Voor baarmoederhalskanker geldt specifiek dat HPV-vaccinatie en voldoende antioxidanten en foliumzuur het risico kunnen beperken, naast niet roken. Tot slot: darmkanker bij mensen onder de 50 is sinds de vroege jaren negentig bijna verdubbeld, waarschijnlijk door veranderingen in dieet en leefomgeving. Drie op de vier jonge patiënten hebben geen familiegeschiedenis, wat laat zien dat leefstijl hier zelfstandig een rol speelt.
De claims zijn gebaseerd op meerdere grote cohort- en reviewstudies (PMID 36651198, 38542712, 40277318, 36040006, 29284222, 32738520, 31394082). Het grootste cohort telde bijna 196.000 deelnemers met gemiddeld 10 jaar follow-up. Voor afzonderlijke voedingsfactoren en vitamine D is het bewijs matig tot beperkt en overwegend associationeel. Er zijn geen gerandomiseerde trials voor de volledige leefstijlbundel.